پیشینه گرایش بابیت و بهائیت به حروف در مغیریه و اسماعیلیه

محمد علي پرهيزگار

در این مقاله به نوشتاری می‌پردازیم که برگرفته از آثار حجت الاسلام محمد علی پرهیزگار درباره پیشینه حروف‌گرایی بابیت و بهائیت است.
این پژوهشگر حوزه فرق تشیع نخست درباره حروف‌گرایی علی‌محمد شیرازی و حسین‌علی نوری می‌نویسد: علی‌محمّد شیرازی عددها و رموز مورد نظر خود را با کاربست حروف ابجد بیان می‌کرد: «اهل این جنّت در این جنّت متلذّذ هستند الی اوّل ظهور مَن یظهِرُهُ الله قسم به ذات الهی که از برای ایشان در حین ظهور ایشان هیچ جنّتی اعظم‌تر از ایمان به او و طاعت او نیست … وصیت می‌کند کلّ اهل بیان را … اگر شنیدید ظهوری ظاهر شده به آیات قبل از عدد اسم الله الاغیث (۱۵۱۱) که کل داخل شوید و اگر نشده به عدد اسم الله المستغاث (۲۰۰۱)».(۱) وی در بسیاری از موارد، با بهره‌گیری از این حروف، راه فرار و انکار را برای خود باز می‌گذارد که به نمونه‌هایی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

علی محمّد هنگامی‌که می‌خواهد ادعای بابیت خود را آشکار سازد، رساله «خصائل سبعه» را نوشته و به دست ملاصادق خراسانی می‌رساند. وی در این نامه اضافه کردن جمله «اشهد أن علیاً قبل نبیل(۲) باب بقیه الله»(۳) به اذان نماز جمعه را واجب کرده بود.(۴) او در این نامه به جای علی‌محمّد از علی قبل نبیل(۵) استفاده می‌کند تا راه انکار را برای خود باز بگذارد. او در ادعای الوهیت خود نیز همین حیله را به کار می‌گیرد: «ان علی قبل نبیل ذات ا… و کینونیته».(۶) وی در وصیت نامه‌اش نیز کسی را به‌عنوان جانشین خود معرفی می‌کند که اسمش بر اساس حروف ابجد برابر «وحید» است و او کسی جز میرزا یحیی صبح ازل نیست: «هذا کتاب من عند الله المهیمن القیوم الی الله المهیمن القیوم. هذا کتاب من علی قبل نبیل ذکر الله للعالمین الی من یعدل اسمه اسم الوحید ذکر الله للعالمین.»(۷)

استاد فرق انشعابی و انحرافی حوزه، پس از اشاره به حروف‌گرایی بابیت و بهائیت، به پیشینه این گرایش پرداخته و دیرینه آن را این‌گونه گزارش می‌کند:
حروف‌گرایی ریشه در جریان‌های پیش از بابیت و بهائیت دارد که به نمونه‌هایی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:
۲٫ ۱٫ مغیریه:
مغیره بن سعید عجلی نخستین مسلمانی است که درباره ماهیت رمزآمیز نمایاندن الفبا به تفکر پرداخت. به این ترتیب نظریات او پیشاهنگ نظریات پیچیده و پرداخته تر اسماعیلیان قدیم دراین‌باره بوده است.(۸) وی در قرن دوم هجری خدای سبحان را شی‌ء‌ای از نور دانسته و اعضای او را به حروف هجاء تشبیه کرده و گفته است: «الف به مانند دو گام اوست عین چشم وی است.»(۹)
۲٫ ۲٫ جریان‌های اسماعیلیه:
حروف کونی قدر که حروف علویه نیز خوانده می‌شدند، به راه‌های گوناگونی مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در جهانشناسی گنوسی اسطوره‌ای، حروف نقش فوق العاده مهمی داشتند. جفت اصلی کونی قدر با تشکیل حروف و ایجاد عوالم علوی و سفلی و با دورهای پیامبر ارتباط نزدیکی داشتند، به‌گونه‌ای که منابع زیدی به غلط این جفت را خدایان اسماعیلیان نخستین یعنی قرامطه دانسته‌اند. هفت حرف علوی (کونی قدر) به صور نوعیه یا وجود مثالی هفت ناطق و ادیان وحیانی آن‌ها تعبیر می‌شد و هر حرف نماینده یکی از پیامبران ناطق بود که با کاف به‌عنوان رمز آدم(سلام الله علیها) شروع می‌شد و با راء رمز قائم ختم می‌شد.(۱۰) از نظر نسفی جفت کونی و قدر حروف هفت روز هفته را عرضه می‌کرد.(۱۱) سجستانی آن‌ها را هفت حرف علوی یا حروف الهی می‌انگاشت که از طریق آن‌ها صور روحانی به وجود آمده بود.(۱۲)

پانوشت:
۱. بیان فارسی، ص ۶۱.
۲. نبیل به حساب ابجد برابر با لفظ «محمّد» است، از این رو مراد از «علیاً قبل النبیل»، علی‌محمّد است.
۳. این عبارت را محمّد علی فیضی چنین آورده است: «اشهد ان علیاً قبل محمّد عبد بقیه الله». حضرت نقطه اولی، ص ۱۵۳.
۴. مطالع الانوار، ص ۱۲۲.
۵. عدد نبیل از جهت حروف ابجد با محمّد مساوی است.
۶. هیکل الدین، ص ۵.
۷. الواح باب، لوح اول؛ همچنین نک: علامه مصطفوی، محاکمه و بررسی باب و بهاء، ج ۳، ص ۱۶ و ۱۳۶.
۸٫ تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ص ۸۷.
۹. الفرق بین الفرق، ص ۱۴۶.
۱۰. تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ص ۱۶۶.
۱۱. پیشین، ص ۲۷۹.
۱۲. الافتخار، ص ۴۷ – ۵۶.

پيگيري مقالات در تلگرام با كليك روي آدرس زير:

https://telegram.me/bahaiat_net

https://telegram.me/joinchat/BkW_SUFwlMXotBYfp0OE7A

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*