هدف از بعثت پيامبران چيست؟

هدف نهايى پيامبران، راهنمايى بشر به شناخت خدا و نزديكي به حضرت حق، توحيد و كمال انسان است كه همان هدف آفرينش انسان است؛ ليكن اهداف ديگري نيز هست كه همان اهداف مياني است.

اهداف و فوايد نبوت:

۱- تعليم دست نيافتنى هايى
قرآن كريم، تعليم و تربيت را از اهداف فرستادن پيامبران دانسته است «كما ارسلنا فيكم رسولاً منكم يتلو عليكم آياتنا و يزكيكم و يعلّمكم الكتاب و الحكمه و يعلّمكم ما لم تكونوا تعلمون آن سان كه در ميان شما فرستاده اى از خودتان روانه كرديم تا آيات ما را بر شما بخواند و شما را پاك كند و به شما كتاب و حكمت آموزد و آنچه را نمى توانستيد بدانيد به شما ياد دهد» (بقره آيه ۱۵۱) جمله (و يعلّمكم ما لم تكونوا تعلمون) از معارف و حقايقى خبر مى دهد كه فكر و انديشه انسان، باهمه پيشرفت او در علم و صنعت از دسترسى به آن ها ناتوان است و تنها از طريق نبوت و دست آوردهاى وحى مى توان بر آن ها آگاه شد. اگرپيامبران الهى نباشند، خردهاى اولين و آخرين، از ادراك درياى ژرف توحيد و معاد بى بهره اند.. مثلا عقل از كجا بفهمد كه قيامت، پنجاه ايستگاه و موقف دارد و…. عقل ودانش بشرى، هر قدر كه پيشرفت و تكامل يابد نمى‏تواند از جزئيات اين مسائل آگاه شود.

به طور كلى عقل برهانى به تنهايى براى فهميدن همه احكام و حِكَم كافى نيست و الا اگر كافى بود، خداوند در آيه ۱۶۵ سوره نساء نمى فرمود: «رسلاً مبشرين و منذرين لئلاّ يكون على الله حجه بعد الرسول و كان الله عزيزاً حكيما پيامبرانى را فرستاد كه بشارت گر و بيم دهنده بودند تابراى مردم، پس از فرستادن پيامبران، در مقابل خدا حجتى نباشد و خداوند توانا و حكيم است». (نساء آيه ۱۶۵). اگر عقل و خرد، به تنهايى براى هدايت بشر كافى بود و به نبوت و وحى نيازى نبود، خداوند در قيامت، تبهكاران را به دوزخ مى برد و به آنان مى فرمود: من با دادن عقل، حجت را بر شما تمام كردم در حالى كه خداوند مى فرمايد: ما براى اتمام حجت پيامبران را فرستاديم تا كسى نتواند در صحنه معاد بر خداوند احتجاج كند. بنا براين، تعقّل در عين لزوم به تنهايى كافى نيست و در بسيار ى از آموزه ها به تنهايى راه به جايى نمى برد چنان كه آموزه هاى وحيانى نيز بدون به كار گيرى تعقّل و آموزه هاى عقلانى نتيجه نمى دهد. از اين رو، ايمان و تعقّل، دو دست و بازوى توانمند، و دو بال تيز پرواز براى رسيدن به سعادت دنيا و آخرت به حساب مى آيد

بنا براين برا ى رسيدن به هدايت وسعادت، صرف اتّكا به عقل بشرى و آراى عمومى و بى نيازى از وحى، پندار ى خام وجاهلانه است، بلكه نياز به پيامبرانى داريم كه وحى خدا را به ما برسانند. (براى مطالعه بيشتر ر. ك: آيت الله جوادى آملى وحى و نبوت در قرآن)

۲- دعوت به يكتاپرستى و مبارزه با شرك و بت پرسى.
خداي سبحان در آيه ۱۲ سوره نحل مي فرمايد: «وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِى كُلِّ أُمَّهٍ رَسُولاً أنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ در ميان هر امتى رسولى را برانگيختيم تا آنان را به يكتاپرستى بخواند و از پرستش طاغوت باز دارد.»

علاوه بر اين آيه شريفه، در آياتى كه سرگذشت پيامبران الهى بيان شده است نيز دعوت به توحيد و يكتاپرستى به عنوان هدفى كه در سرلوحه دعوت پيامبران قرار داشته، ياد شده است، چنانكه در بيان سرگذشت حضرت نوح، هود، صالح، شعيب عليهم السلام آمده است كه آنان به قوم خود مى گفتند: «يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ» (ر. ك: المؤمنون آيه ۲۳، هود آيات ۸۴ و ۶۱، ۵۰، الأعراف آيات: ۵۹، ۵۹، ۷۳، ۸۵)

۳- داورى در اختلافات و منازعات.
در يكى از آيات قرآن مى‏خوانيم: «كانَ النَّاسُ أُمَّهً واحِدَهً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيَما اخْتَلَفُوا فِيهِ مردم (در آغاز) يك دسته بودند (و تضادى در ميان آنها وجود نداشت. بتدريج جوامع و طبقات پديد آمد و اختلافات و تضادهايى در ميان آنها پيدا شد، در اين حال) خداوند، پيامبران را برانگيخت تا مردم را بشارت و بيم دهند و كتاب آسمانى، كه به سوى حق دعوت مى ‏كرد، با آنها نازل نمود تا در ميان مردم، در آنچه اختلاف داشتند، داورى كند. (افراد باايمان، در آن اختلاف نكردند) تنها (گروهى از) كسانى كه كتاب را دريافت داشته بودند، و نشانه‏هاى روشن به آنها رسيده بود، به خاطر انحراف از حق و ستمگرى، در آن اختلاف كردند. خداوند، آنهايى را كه ايمان آورده بودند، به حقيقت آنچه مورد اختلاف بود، به فرمان خودش، رهبرى نمود. (امّا افراد بى‏ايمان، هم چنان در گمراهى و اختلاف، باقى ماندند.) و خدا، هر كس را بخواهد، به راه راست هدايت مى‏كند». (بقره ۲۱۳)
طبق اين آيه شريفه براحتى مى‏توان فهميد كه يكى از اهداف بعثت انبيا داورى در اختلافات بود.

۴- برپايى قسط و عدل در جامعه بشرى.
خداوند متعال مى‏فرمايد: «لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَيِّناتِ وَ أَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَ الْمِيزانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ يعنى: ما رسولان خود را با دلايل روشن فرستاديم، و با آنها كتاب (آسمانى) و ميزان (شناسايى حقّ از باطل و قوانين عادلانه) نازل كرديم تا مردم قيام به عدالت كنند و آهن را نازل كرديم كه در آن نيروى شديد و منافعى براى مردم است، تا خداوند بداند چه كسى او و رسولانش را يارى مى‏كند بى‏آنكه او را ببينند خداوند قوىّ و شكست‏ناپذير است (حديد آيه ۲۵)

براى برپايى عدالت در جامعه، دو مؤلفه لازم است: يكى تشخيص مصاديق عدل، دوم، انگيزه براى اجراى عدل. عقل آدمى به صورت يك كبراى كلى، مى فهمد و حكم مى كند كه «عدل نيكواست» و «ظلم زشت است». اما در تشخيص همه مصاديق عدل ناتوان است. پيامبران، صغراها و مصاديق عدل را از طريق وحى براى مردم تبيين مى كنند. پس از پى بردن به مصاديق عدالت، بايد در انسان انگيزه اجراى عدالت و عمل به قسط باشد. تا انگيزه نباشد، آدمى به برپايى قسط قيام نمى كند. عقل انسان براى انگيزش آدمى كافى نيست. پيامبران با بيان پيامدهاى دنيوى و اخروى بى عدالتى و ظلم و تبيين معاد براى انسان ها، زمينه ايجاد انگيزه را فراهم مى كنند و حجت را براى انسان تمام مى نمايند. (ر. ك: عبدالله جوادى آملى، تفسير موضوعى قرآن كريم، وحى و نبوت در قرآن، ج ۳، ص ۱۷۴ عبدالله نصرى، مبانى رسالت انبيا در قرآن، ص ۳۷. ۳۹)

۵- تعليم و تربيت.
تعليم و تربيت در چند آيه از قرآن كريم به عنوان يكى از اهداف نبوت بيان شده است. چنان كه مى فرمايد:

«لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَهَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفى ضَلالٍ مُبينٍ خداوند بر مؤمنان منت نهاد [نعمت بزرگى بخشيد] هنگامى كه در ميان آنها، پيامبرى از خودشان برانگيخت كه آيات او را بر آنها بخواند، و آنها را پاك كند و كتاب و حكمت بياموزد هر چند پيش از آن، در گمراهى آشكارى بودند» (آل عمران، آيه ۱۶۴)

تعليم و تربيت از اساسى ترين اركان سعادت فرد و جامعه بشرى است و پيامبران الهى براى راهنمايى بشر به مسير سعادت و كمال برانگيخته شده اند و بزرگترين معلمان و مربيان بشر بوده اند چرا كه معارف واحكام الهى را به بشر آموختند وبا قول و عمل خويش در جهت پيراستن جامعه از پليدى ها و زشتى ها گام برداشته و در طول تاريخ بهترين اسوه هاى معرفت و فضيلت براى بشر بوده اند.

۶- تشكيل حكومت
همانطور كه قبلا بيان شد، هدف نهايى همه پيامبران، راهنمايى بشر جهت شناخت خدا، قرب به حضرت حق، توحيد و كمال انسان است. اين هدف، همان هدف آفرينش انسان است. هدف هاى ديگر، هدف هاى ميانى و براى تحقق اين هدف نهايى است.

يكى از اين هدف‏هاى ميانى تشكيل حكومت است تا در پرتو بهتر بتوان به هدف آفرينش نزديك شد.

در اين كه چه تعداد پيامبران تشكيل حكومت داده بودند، به تحقيق نمى توان سخن گفت، اما از برخى آيه هاى قرآن اين نكته به دست مى آيد كه آنان در صدد تشكيل حكومت بوده اند.

اين آيه ها چند دسته اند: الف) آيه هايى كه هدف بعثت پيامبران را عدالت اجتماعى مى داند مانند آيه ۲۵ سوره حديد. بى ترديد بدون تشكيل حكومت نمى توان عدالت را در جامعه گستراند. ب) آيه هايى كه هدف بعثت پيامبران را دعوت به توحيد و دورى از طاغوت ها مى داند مانند آيه ۳۶ سوره نحل. با تشكيل حكومت است كه مى توان طاغوت ها را در جامعه نابود ساخت و توحيد را در همه ابعادش و در حيات فردى و اجتماعى انسان ها حاكم نمود. ج) وجود احكام اجتماعى در آيين پيامبران كه بدون تشكيل حكومت قابل اجرا نيستند. آيا احكامى مانند امر به معروف و نهى از منكر (به معناى وسيع آن) جهاد، قضاوت، حدود، ديات، قصاص و… بدون حكومت قابل اجرااست؟ د) آيه هايى كه به حكومت و ولايت پيامبر اكرم (ص) تصريح دارد مانند «اَلنَّبِىُّ اَولى بِالمُؤمِنينَ مِن اَنفُسِهِم… پيامبر به مؤمنان از خودشان اولى و سزاوارتر است…» (احزاب آيه ۶) بنابراين، حكومت و ولايت از شئون نبوت است و نمى توان گفت كه پيامبران به دنياى مردم كار نداشته، تنها هدف آنان خدا و قيامت است. (ر. ك: فصلنامه كتاب نقد، ش ۲ و. ۳ بهار و تابستان ۷۶، ص ۳۰۰ ۳۰۶)

در پايان روايتى از امام صادق عليه السلام در زمينه فلسفه بعثت پيامبران نقل ميكنيم. ايشان در روايتى مى‏فرمايند: ما به وجود خداى حكيم عقيده داريم، خداوند جسم نيست تا انسان ها با مشاهده اوبا او گفتگو كنند و راه هدايت را از او فراگيرند، و نيز همه انسان ها اين شايستگى را ندارند كه از طريق وحى با خداوند ارتباط برقرار كنند بدين جهت بايد خداوند سفيرانى داشته باشد كه آن چه خير و صلاح بشر را برآورده مى كند، به آنان بياموزند و آنان پيامبران الهى اند. (ر. ك: اصول كافى، ج ۱، كتاب الحجه، باب اول، روايت اول) [subscribe2]

3 Comments on هدف از بعثت پيامبران چيست؟

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*