بررسی شعار مطابقت دین با مقتضیات زمان

بهائیت جریانی است که با شعار دین و مقتضیات زمان به تبلیغ باورهای خود می پردازد و اسلام را خلاف مقتضیات زمان می خواند.

اشکال در مساله «اسلام و مقتضیات زمان» اشکال همزیستی و هماهنگی دو شیءاست که در طبیعت خودشان برضد یکدیگرند؛ یکی از این دو در طبیعت خودش ثابت است و دیگری در طبیعت خودش متغیر و ناثابت است؛ اسلام به حکم اینکه دینی نسخ ناپذیر، تغییرناپذیر و جاودانی است، شیئی ثابت است و از طرف دیگر مقتضیات زمان به حکم اینکه در زمان قرار گرفته است و هرچه در زمان قرار می گیرد از جمله شرایط زندگی بشر ناثابت و متغیر است و به یک حال باقی نمی ماند، با یکدیگر در تضاد ذاتی هستند.

در این صورت دو چیز که یکی خاصیت ذاتی اش ثابت و دیگری تغییر و تحول است چگونه می توانند با همدیگر همزیستی و هماهنگی داشته باشند؟ بالاتر آنکه ثابت است بخواهد هادی و راهنمایی آن که متغیر است باشد؟

در جواب می گوییم:
نه اسلام به مفهوم مطلق ثابت است که هیچگونه تغییری در قوانینش وجود ندارد
و نه شرایط و مقتضیات زمان به این شکل است که غالباً تصور می شود که لازمه زمان این است که همه چیز تغییر کند؛

یعنی در اسلام عناصری ثابت و عناصری متغیر وجود دارد، عناصری که باید ثابت بماند و عناصری که باید تغییر کند و آن تغییرها باید در کادر آن عناصر ثابت رخ دهد و اگر تغییرهای زمانی در کادر آن عناصر ثابت رخ بدهد، تغییر هست ولی تکامل نیست بلکه انحراف و سقوط است.

جوامع هم می توانند به سمت ترقی بروند هم به سمت سقوط
در یک اجتماع همانطور که ترقی اجتماعها در زمان صورت می گیرد انحطاط اجتماعها هم در زمان صورت می گیرد، بنابراین ما یک مسیر ترقی داریم که اگر اجتماع در آن مدار حرکت کند ترقی است ولی اگر خارج از آن مدار حرکت کند تنزل است.

زمان هم عناصری ثابت و متغیر دارد یعنی یک سلسله عناصر در زندگی بشر باید ثابت باشد تا اینکه امکان ترقی در زندگی باشد. تغییر باید در یک مدار معین و مشخص و در یک جهت خاص صورت بگیرد تا ترقی باشد والا ترقی نیست.

بنابراین اسلام اصولی دارد که آن اصول ثابت است و تغییرپذیر نیست ولی در اسلام جای تغییر هم وجود دارد که تغییر قانون اسلام، نسخ و از بین بردن آن نیست بلکه اسلام یک نوع رمزی و یک دستگاه متحرکی در داخل خودش قرار داده که خودش از ناحیه خودش تغییر می کند نه از ناحیه کسی دیگر که مثلاً علما بیایند تغییر بدهند؛ علما فقط می توانند آن تغییرات را کشف کنند نه اینکه تغییر بدهند.(۱)

این نکته را باید مد نظر داشت که:

اولاً ادعای سران بهائیت و آموزه های آنان به هیچ وجه مطابق با مقتضیات زمان نیست که سلسله مقالاتی در این باره تدوین شده است؛(۲)

ثانیاً این شعار هم بر خلاف ظاهرش، حرف تازه ای نیست که بهائیان از آن سخن گفته باشند، بلکه اسماعیلیان نزاری پیش از آنان چنین شعاری می دادند: «برخي نزاريان معاصر نظريه قيامت را به طريقي ديگر تفسير کرده‌اند. از نظر آنان يکي از وظايف اساسي امام در هر عصر تفسير و تأويل شريعت بر اساس مقتضيات زمان خود يا به عبارت ديگر تطبيق دين با زمان است. بر طبق اين نظر اعلام قيامت در واقع کوشش امام براي تفسيري از شريعت است که با اوضاع زمان سازگاري داشته باشد، چون از ديدگاه آنان يکي از وظايف اساسي امام در هر عصر، تفسير و تأويل شريعت بر اساس مقتضيات زمان خود يا به عبارتي تطبيق دين با زمان است. بر طبق اين نظر اعلام قيامت در واقع کوشش امام براي تفسيري از شريعت است که با اوضاع زمان سازگاري داشته باشد. اين ديدگاه در حقيقت توجيه انکار قيامت حسن دوم توسط حسن نومسلمان بود، زيرا اسماعيليان، حسن نو مسلمان را امام معصوم و مصون از خطا مي‌دانستند. آنان چنين توجيه مي‌کردند که قيامت در واقع ۹ دوره نهايي بلکه دوران گذر است که در آن حجاب تقيه برداشته مي‌شود و حقيقت عريان خودنمايي مي‌کند.»(۳)

پانوشت
۱. اسلام و مقتضیات زمان، شهید مرتضی مطهری.
۲. از جمله: «بررسي و تحليلي بر پيشينه‌شناسي بابيت و مهدويت علي‌محمد باب و رابطه آن با جريان‌هاي باطني» (فصلنامه علمي – پژوهشي انتظار موعود، شماره ۵۳) و «بررسي و نقد تأويل قيامت موعود به قيام قائم»(فصلنامه علمي – پژوهشي انتظار موعود، شماره ۵۶) و «پيشينه‌شناسي و نقد ادعاهاي سران بهائيت درباره نسخ شريعت اسلام در فتنه بدشت» (فصلنامه علمي – پژوهشي تاريخ اسلام، شماره ۷۰) و «پيشينه‌شناسي و نقد گرايش‌هاي باطني بابيت و بهائيت» (فصلنامه علمي – پژوهشي مشرق موعود، شماره ۴۳) و «پيشينه ادعاهاي مهدويت، نسخ اسلام و الوهيت سران بابيت در جريان‌هاي حروفيه و نقطويه» (فصلنامه علمي – ترويجي انتظار موعود، شماره ۴۹) و «پيشينه ادعاهاي مظهريت و الوهيت سران بابيت و بهائيت در جريان‌هاي باطني شيعه» (فصلنامه علمي – ترويجي پژوهش‌هاي مهدوي، شماره ۱۵).

۲. اسماعيليه از گذشته تا حال، محمد سعید بهمن‌پور، ص ۲۲۰.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*